تاریخچه خط بلوچی

الفبای زبان بلوچی رایج در پاکستان شامل حروف زیر است: 
ا ء ب پ ت ٹ ث ج چ ح خ د ڈ ذ ر ڑ ز ژ س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن ں و ه ی ے 
حروف صدادار کوتاه 
حروف صدادار کوتاه عبارتند از فتحه (زبر)، کسره (زیر) و ضمه (پیش) که در نوشتن حذف میشوند.
فتحه "a" پس pas گوسفند 
کسره "e" پس pess پدر 
ضمه "o" پرpor خاکستر

حروف صدادار بلند
آا á آپ áp آب ، گوات gwát باد
ای i زی zi دیروز 
او u زوم zum عقرب
ú گوک gúk گاو، لوگ lúg خانه 
í دیم dím صورت

اصوات مرکب 
ey/ay " کیل" پیمانه ( kayl یا keyl )
ay/ow " جور" زهر ( jowr یا jawr )


تشدید
اگر در کلمه ای حرفی دوبار پهلوی هم قرارگیرد، یکی را حذف کرده و بالای دیگری علامتی که تشدید نامیده میشود، میگذارند. تشدید نیز همانند فتحه، کسره و ضمه در نوشتن حذف میشود.
سکون
علامتی شبیه دایره (ه) که بالای حرف ساکن میگذارند. فقط در سیستم املایی "سید هاشمی" و در اول کلمات بکار میرود.

سیستمهای املایی

منبع اطلاعات در مورد سیستمهای املایی بلوچی در پاکستان کتاب کرینا جهانی (٨٩) میباشد و در مورد سیستمهای فعلی املایی اطلاعات دقیقی دردست نیست. هرچند که ظاهراً تغییرات رادیکالی ایجادنشده است، ولی بهتر است که این بخش را بعنوان تاریخچه ای هرچند کوتاه از خط بلوچی پنداشت. کرینا جهانی (٨٩) سیستمهای املایی را در چند طیف و بشرح زیر بررسی می نماید: ١- سیستم املایی سیدهاشمی

همزه در سیستم سیدهاشمی به چهار شکل متفاوت بکار میرود:
١- همزه (بدون علامت)
٢- همزه فتحه ای (با علامت فتحه روی همزه)
٣- همزه کسره ای (با علامت کسره زیر همزه)
۴- همزه ضمه ای (با علامت ضمه روی همزه)

خلاصه قواعد این سیستم بشرح زیر است:
‌- " ث، ح، خ، ذ، ص، ض، ط، ظ، ع، غ، ف، ق" از حروف الفبای بلوچی حذف میشوند.
املاء کلمات عربی بجز اسامی عربی حفظ نمیشود (نقض قاعده قبلی)
- پسوند ء (همزه فتحه ای) á برای اسم، مصدر، ضمیر، قید و حروف اضافه که معمولا بعنوان علامت مفعولی استفاده میشوند، بکار میرود. مثال:
کتاب ء بیار "کتاب را بیاور". ولی سیدهاشمی معتقد است که ترء " تورا"، شمارء "شمارا"، مارء "مارا" از این قاعده پیروی نمیکنند و باید بصورت "ترا، شمارا، مارا" نوشته شوند. 
- ء (همزه کسره ای) بعنوان علامت ملکی: شپ ء نیم، نیمه شب.
- یای نسبت در ماتی زبان " زبان مادری".
- ے / ئے بعنوان علامت نکره ، مردے "مردی" ، ورنائے "جوانی".
- ئے شناسه فعل (دوم شخص مفرد)، تو روئے "تو میروی" تو ئے "تو هستی".

- ئے (همزه کسره ای) بعنوان علامت ضمیر پیوسته سوم شخص مفرد. مثلاً " ڈگارئے کشت" زمین را کاشت. هرچند که " ڈگارئے" در بعضی لهجه ها بصورت " ڈگاری" تلفظ میشود ولی بنظر وی از آنجاییکه "ی" قبلاً بجای "یای نسبت" بکارگرفته شده، فرم " ڈگاری" مناسب نیست.
ء (همزه ضمه ای) بجای "و" در "من ء تو" من و تو.- ‌اے (علامت فتحه روی الف) ، حرف ندا
- ‌اے (علامت کسره زیر الف) ، علامت ضمیر اشاره، "‌اے مرد" این مرد

/ 0 نظر / 46 بازدید